Diaconaal Steunpunt - van en voor diakenen

Dit is het vervolg op ‘als gemeente rond het huwelijk’. In de zorg rond een echtscheiding zijn vaak verschillende ambtsdragers betrokken. Ieder met een eigen accent. Vaak in de volgende volgorde: de ouderling - voor pastorale begeleiding, de predikant - voor een laatste overreding met een zwaar appel op Gods wil, de diaken - voor het puinruimen bij het slachtoffer achteraf.

In het artikel ‘Als gemeente rond het huwelijk’ (Dienst 2005-5) is uitgebreid besproken hoe de gemeente haar verantwoordelijkheid voor de huwelijken in haar kring vorm kan geven. Vanuit de intentie om echtscheidingen te voorkomen en huwelijken een afspiegeling van Christus en Zijn gemeente te laten zijn. Ondanks dit streven komen echtscheidingen binnen onze kerken steeds vaker voor. In dit artikel zal ik ingaan op de rol van de diaken bij een echtscheiding in afstemming met andere ambtsdragers. Volgend voorbeeld zal het belang van afstemming tussen de ambten onderstrepen:
Stel je eens voor, vrijdag a.s. heeft ouderling Jansen een afspraak staan met beide partners, Els en Eric, om hen te wijzen op de verantwoordelijkheid die zij in hun huwelijk voor God zijn aangegaan. En dat hun dip in het geestelijk leven grote invloed heeft op hun keuzes in het leven en hun besluit om in harmonie bij elkaar weg te gaan. Hij wil ze oproepen om eerst het leven met God weer op de rit te hebben, voor ze grote beslissingen nemen. Hij heeft ze tenslotte al lange tijd niet meer in de kerk gezien.
..eerst het leven met God weer op de rit
De woensdag voorafgaand komt Eric weer veel later thuis van zijn werk, nadat hij met collega’s is blijven borrelen. Els weet dat dit vooral zijn naaste vrouwelijke collega is met wie Eric blijft borrelen. Niet dat er dingen uit de hand zijn gelopen, maar het wantrouwen is compleet. Els heeft er nu echt helemaal genoeg van; met Eric zijn geen afspraken te maken. Iedere keer als het weer iets beter lijkt te gaan, verpest hij het weer. De diaken spreekt ‘toevallig’ een goede vriendin van Els, die het proces al jaren van dichtbij heeft kunnen volgen, en hoort dat Els onder grote spanning leeft. Een afspraak is snel gemaakt. Een zuster in nood, daar sta je voor klaar immers.
Op donderdag vertelt Els aan de diaken dat de maat vol is, dat Eric in alles laat blijken van haar af te willen, en dat zij ook niet langer kan volhouden. Dit hebben ze gister met elkaar uitgewisseld, met iets meer decibellen dan gewenst, maar toch.. de boodschap was klip en klaar. Els is wel onzeker over wat haar allemaal te wachten staat en of ze dit allemaal wel gaat trekken. Dit raakt de diaken. Een vriend van hem heeft onlangs ook een scheidingsproces moeten doorlopen toen zijn vrouw hem had bedrogen, dus hij weet welke impact dit heeft en wat er bij komt kijken. Hij baalt er nog steeds van dat hij zijn vriend toen zo weinig gesteund heeft. Maar ja, scheiden mag niet en kwam dus nog niet in zijn woordenboek voor.
Hij stelt Els gerust, ‘ze zal niet aan lager wal raken, hij zal haar in de procedure begeleiden’. Hij kent inmiddels een goede advocaat. Hij troost haar met passages uit de Bijbel, bidt met haar dat het proces in goede harmonie mag verlopen en dat de kinderen hier zo min mogelijk schade van ondervinden. De scheiding is immers onafwendbaar, want ook met de ouderling zijn al veel gesprekken gevoerd vertelde Els. Els is gerustgesteld dat ook in deze onzekere toekomst er mensen om haar heen blijven staan. Daar ben je tenslotte gemeente voor met elkaar. Ze begint zich langzaam te verzoenen met het onafwendbare. Er is licht na deze duisternis. De diaken blij dat hij namens Christus toch iets verlichting kan bieden in deze omstandigheden. Wanneer ouderling Jansen vrijdag op bezoek komt, kan hij onmogelijk nog doordringen tot de echtelieden. Hun besluit staat inmiddels zo vast als hun huwelijk in de begintijd was..

..de diaken is blij dat hij namens Christus verlichting mag bieden..

Hoewel fictief, is deze situatie goed voor te stellen. Te vaak wordt door Christenen begripvol een weg gewezen die tegen Gods geboden ingaat. Zowel pastorale als diaconale zorg is gelijktijdig nodig. Dit kan alleen effectief zijn wanneer dit op elkaar is afgestemd. Hiervoor is openheid nodig en een goede balans in het omgaan met privacy.
Hoewel het volgende voorbeeld van openheid wel wat ver gaat. Een diaken werd eens gebeld met de vraag: “mijn vrouw en ik gaan scheiden, ik ben nu bezig een begroting te maken, op hoeveel geld kunnen we rekenen van de diaconie?” De diaconie is er om mensen te helpen die in nood verkeren, maar is niet een calamiteiten verzekering waar je aanspraak op kunt maken. Pas op dat je niet (te snel) partij kiest. Iedere partij heeft eigen motieven. Wordt het niet veroorzaakt door het heden, dan wel door het verleden. Dus voor je het weet trek je de verkeerde conclusie. Toch is het van belang dat betrokkenen zich gesteund voelen in hun moeiten. Dit vraagt om wijsheid. Ga op zoek naar de dieperliggende blokkades, zo mogelijk geholpen door professionele hulp. Erkenning van gevoelens en eerlijkheid over motieven en achtergronden zijn cruciaal voor een gezonde relatie, en ook voor een zorgvuldig proces van echtscheiding.

Wat kan de diaken doen?
Diakenen kunnen het volgende betekenen rond een echtscheiding:
Vooral luisteren en mensen helpen oplossingen te zien, troosten bij verdriet, meedenken en bemoedigen bij uitzichtloosheid, attenderen op en (laten) uitleggen van regelgeving, wijzen op Gods liefde en mogelijkheden deze zelf uit te delen, de spanning beperken, opsporen van vragen die spelen, zorgvuldige omgang en goede afspraken bevorderen, de kinderen beschermen, de relatie met God versterken. Iedere situatie is anders, daarmee zijn ook andere rollen mogelijk. Ook kan de diaken dit niet allemaal zelf doen. Hij doet er verstandig aan om te stimuleren dat gebruik gemaakt wordt van de juiste deskundigen; hulpverlener, relatietherapeut, advocaat, mediator.
Wil je echt helpen? Vraag dan om feedback op je rol. Wat heb je er aan (gehad)? Wat kan ik beter doen? Dring je diaconaat niet op, maar sluit aan bij de behoefte van de ander. Dit vraagt meedenken en soms de ander overtuigen. ‘Is het goed als ik dit of dat voor je doe?’
Vraag feedback op je rol!

Ruimte om te handelen
Het is van groot belang dat een scheiding niet hals over kop plaatsvindt. Dit heeft naast emotionele ook vaak zeer nadelige praktische consequenties. Te vaak blijft een van beide partners achter zonder geld en inkomen. Na verloop van tijd is de kans groot dat telefoon en electra worden afgesloten. In zo’n situatie moet veel geregeld worden. Het is goed voor te stellen dat het tijd kost om hier adequaat op te reageren. Deze tijd is er soms helaas niet. Het aanvragen van een uitkering en het krijgen van wat handgeld zijn eerste behoeften. Ook de familie mag hierin een rol spelen. De opvang van de kinderen of huishoudelijke zorg kan al veel lucht geven om dit op te brengen. Een goed contact met en tussen beide partners kan een groot verschil maken. Wanneer iemand berooid achterblijft wordt automatisch naar de diaconie gekeken. Wees hierop voorbereid en schakel de gemeente mogelijk in.

Hoe ver gaat diaconaat?
Het is een lastige afweging om te bepalen hoe ver je gaat in je hulp als mensen tegen Gods wil ingaan. Wanneer je het niet eens bent met een scheiding, kun je dan wel helpen? Uiteraard mag jouw hulp nooit de zonde bevorderen. Wel kan je er naar streven dat jouw hulp effecten van de zonde tegengaat. Zo mag je de kinderen niet de dupe laten worden, door hen aan hun lot over te laten wegens het ‘onvermogen’ van de ouders. Ook kan het diaconaal zijn om woonruimte aan te bieden, zodat een scheiding van tafel en bed mogelijk wordt. Deze fase is er namelijk voor bedoeld om opnieuw naar elkaar toe te groeien, of desnoods de tijd te nemen om zorgvuldig uit elkaar te gaan. Je bent het niet eens met de scheiding, maar je helpt wel! Om de scheiding zonder onnodige brokken te laten voltrekken. Deze weg mag je ook wijzen. Het mag duidelijk zijn dat juist in deze afweging goede afstemming en samenwerking tussen de ambten nodig is, zodat geen tegenstrijdige geluiden worden laten horen.
Hoe ver gaat je hulp in situaties van zonde?

Na de scheiding
Ook na de scheiding blijft, naast de pastorale, diaconale zorg van belang. Hoe verwerkt iemand de situatie? Welke problemen komen ze tegen? Hoe vinden ze opnieuw hun plek in de gemeente? Hoe zetten ze hun gaven weer in? Hoe gaan ze om met contacten uit hun relatie en met elkaar? Welke impact hebben de levenskeuzen van de ex-partner? Zijn er mogelijkheden voor verzoening?
Hoe gaan de kinderen om met de nieuwe situatie? Wordt hun verhaal ook gehoord, en wordt er naar hun verlangens geluisterd? Hebben ze aansluiting op school en in de gemeente?
Waak ervoor dat de teleurstelling van een gestrand huwelijk niet omslaat in bitterheid naar God en Zijn gemeente. Dit vraagt om meer aandacht dan een jaarlijks huisbezoek. Misschien valt deze zorg breder te organiseren, door inschakeling van familie, gemeenteleden en vrienden. Wees er voor elkaar en hou elkaar als zondige mensen op de rechte weg.

Dienen vanuit God
Echtscheiding komt steeds vaker voor in onze samenleving. Op radio en televisie lijkt het bijna een verworvenheid van de consumptieve mens. Hierdoor worden ook onze opvattingen beïnvloed. Toch geldt voor iedereen die bij dit thema betrokken is, dat begrip en menselijke maatstaven niet de norm zijn. De norm is enkel wat God van ons vraagt.
Om deze norm te blijven eerbiedigen is veel lef, moed en kracht nodig. Vooral ook veel geloof. Je bent niet in dienst van mensen, om aardige dingen te zeggen, maar je bent in dienst van God. Vanuit Zijn liefde mag je naar elkaar omzien, en elkaar ook in deze moeilijke materie bijstaan. Help elkaar daarin ook door goede onderlinge afstemming tussen de ambten.
Je bent er niet om aardige dingen te zeggen..
terug