De plek van de collecte in de eredienst
Download(s): de plek van de collecte in de eredienst
Morgen is het weer zover. Morgen is het zondag en dan gaan we weer collecteren. Morgen lopen we weer met onze collectezakken door de kerk. Prachtig werk. Ik leef ernaar toe. Nou ja…
Laten we eerlijk wezen: je moet tegenwoordig maar afwachten of je zo’n collectezak ooit nog terugkrijgt. Je laat hem los en dan verdwijnt die zak in zo’n rij met mensen. Ik denk dan: op hoop van zegen. Want soms lijkt het alsof mensen niet eens in de gaten hebben dat die collectezak voorbijkomt. Ze zitten druk te praten. En iemand kan dan maar zo vergeten om die collectezak door te geven. De collecte is een praatpauze tijdens de kerkdienst. En in die pauze komt er een zakje voorbij waar je iets in kunt stoppen. En dat ‘iets’ – dat kan van alles zijn: papier, pepermunt, paperclip, papiergeld, een geldstuk, een collectemunt, een collectebon.
Wat zouden mensen eigenlijk denken (als ze al wat denken) als er zo’n collectezak voorbij komt? Maakt het voor onze gemeenteleden wel verschil waarvoor ze geven? Of zijn alle collectebestemmingen gewoon één pot nat? Neem nou die broeder bij wie ik altijd begin als ik het middenvak heb: ik geef hem het zakje en hij duwt er altijd, elke zondag, ’s morgens en ’s middags, twintig eurocent in, waar de collecte ook voor is: diaconie, bouwfonds, rente en aflossing, tsunami, driehoek, kerk, tu, bbk, dvn, gdd. Maakt niet uit.
Goed, ik weet als diaken eerlijk gezegd zelf ook niet altijd precies waar de collecte voor is. Maar dat komt ook omdat ik door het geroezemoes van de mensen vaak niet meer kan horen wat de dominee zegt over de bestemming van de collecte. Want als mensen in mijn kerk het woord ‘collecte’ horen, dan beginnen ze meteen te kletsen. En de aankondiging van de collecte is meestal ook superkort. De kans om iets te horen is sowieso niet erg groot.
En het gaat toch ook om snelheid en efficiency? Nog niet zo lang geleden kom ik met mijn collectezakken teruglopen, ik hang ze terug en ik ga zitten… – zegt mijn collega-diaken: drie minuut twintig. Ik zeg: hoezo? Hij antwoordt: het collecteren heeft exact drie minuten en twintig seconden geduurd. Afgelopen zondag was het nog drie minuut twaalf. Ik heb hem waarschijnlijk wat glazig aangekeken. Want hij zei: hoe sneller, hoe beter… daar gaan we voor.
Trouwens, voor onze dominee kan de collecte niet lang genoeg duren. Dat zei hij laatst: voor mij kan de collecte niet lang genoeg duren; even lekker onderuit zitten en rondkijken; ’t is het eind van de dienst bijna; dus dan neem ik het ervan.
Wat ik tot nu toe gezegd heb is natuurlijk een caricatuur. Het is overdreven. Maar hoe komt het toch dat de collecte soms inderdaad een praatpauze tijdens de kerkdienst lijkt en dat het voor kerkgangers geen verschil lijkt te maken waarvoor ze geven? Dat de collecte voor diakenen niet snel genoeg kan gaan en voor de dominee niet lang genoeg kan duren?
Typering collecte
Wat is eigenlijk de collecte? De collecte is de inzameling van geld tijdens de kerkdienst. Vroeger kondigde de predikant ‘de dienst der offeranden’ aan. Die oude uitdrukking typeert de collecte als een offer – als een dankoffer. Als kinderen van God geven we aan Hem (God) iets van wat we eerst van Hem hebben gekregen. De collecte is een uiting van dankbaarheid en tegelijkertijd ook een uitbeelding van die dankbaarheid. De collecte maakt die dankbaarheid zichtbaar. Het heeft dan ook iets moois als de collecte in de (volg-)orde van de eredienst een plaats heeft in het tweede gedeelte van de kerkdienst, na het klinken van Gods Woord in lezing en verkondiging. Dat typeert de collecte inderdaad als een dankoffer.
In de (oude) kerk van de eerste eeuw werden gaven in natura meegebracht. Er werden liefdemaaltijden gehouden (in combinatie met het avondmaal), waarbij de rijken eten en drinken meenamen voor de armen. Daarom juist fulmineert Paulus tegen de wantoestanden in de gemeente van Korinte waar de rijken zich tegoed doen en de armen honger lijden (1Kor 11:21-22). Later groeide deze onderlinge hulp met haar tijd mee: niet meer gaven in natura, maar financiële gaven, bestemd voor de armen. Maar er is een samenhang tussen avondmaal en diaconie – tussen avondmaal en collecte. Daarom is de avondmaalscollecte ook een diaconiecollecte. De collecte is begonnen bij liefdemaal en avondmaal. Collecte is liefdedienst.
De collecte is een barmhartig gebaar. De collecte nodigt je uit om met je hart bij de armen te zijn (barm-hart-ig). Tijdens de collecte stop je met je hand geld in de collectezak, maar die gevende hand wordt gestuurd door je kloppende hart. Gods hart klopt voor jou – Gods hart staat open voor jou. En daarom klopt jouw hart voor God en voor je naaste, ook voor de verre naaste die arm is en voor de nabije naaste die arm is.
-Diaconaat vraagt om een collecte en de collecte maakt het financieel mogelijk om als gemeente bezig te zijn met diaconaat. De collecte maakt het financieel mogelijk om als gemeente bezig te zijn met het doen van barmhartigheid en gerechtigheid ten behoeve van hen die sociaal-maatschappelijk in nood verkeren.
Aanbevelingen
Ik doe daarom de aanbeveling dat we als diakenen ons ervoor inzetten om onze kerkelijke gemeente meer bewust te maken van wat de collecte eigenlijk is. Daarvoor is voortdurende voorlichting aan de gemeente van de kant van de diakenen noodzakelijk. En ook een eigentijdse aankondiging van concrete collecte-doelen (collecteren voor dat ene kindertehuis in Brazilië is concreter dan collecteren voor algemeen-christelijke doeleinden). Bij voorbeeld:
Als we het echt willen, dan kan het anders met de collecte die meer accent in de eredienst verdient.
terug
Morgen is het weer zover. Morgen is het zondag en dan gaan we weer collecteren. Morgen lopen we weer met onze collectezakken door de kerk. Prachtig werk. Ik leef ernaar toe. Nou ja
Situatie-tekeningMorgen is het weer zover. Morgen is het zondag en dan gaan we weer collecteren. Morgen lopen we weer met onze collectezakken door de kerk. Prachtig werk. Ik leef ernaar toe. Nou ja…
Laten we eerlijk wezen: je moet tegenwoordig maar afwachten of je zo’n collectezak ooit nog terugkrijgt. Je laat hem los en dan verdwijnt die zak in zo’n rij met mensen. Ik denk dan: op hoop van zegen. Want soms lijkt het alsof mensen niet eens in de gaten hebben dat die collectezak voorbijkomt. Ze zitten druk te praten. En iemand kan dan maar zo vergeten om die collectezak door te geven. De collecte is een praatpauze tijdens de kerkdienst. En in die pauze komt er een zakje voorbij waar je iets in kunt stoppen. En dat ‘iets’ – dat kan van alles zijn: papier, pepermunt, paperclip, papiergeld, een geldstuk, een collectemunt, een collectebon.
Wat zouden mensen eigenlijk denken (als ze al wat denken) als er zo’n collectezak voorbij komt? Maakt het voor onze gemeenteleden wel verschil waarvoor ze geven? Of zijn alle collectebestemmingen gewoon één pot nat? Neem nou die broeder bij wie ik altijd begin als ik het middenvak heb: ik geef hem het zakje en hij duwt er altijd, elke zondag, ’s morgens en ’s middags, twintig eurocent in, waar de collecte ook voor is: diaconie, bouwfonds, rente en aflossing, tsunami, driehoek, kerk, tu, bbk, dvn, gdd. Maakt niet uit.
Goed, ik weet als diaken eerlijk gezegd zelf ook niet altijd precies waar de collecte voor is. Maar dat komt ook omdat ik door het geroezemoes van de mensen vaak niet meer kan horen wat de dominee zegt over de bestemming van de collecte. Want als mensen in mijn kerk het woord ‘collecte’ horen, dan beginnen ze meteen te kletsen. En de aankondiging van de collecte is meestal ook superkort. De kans om iets te horen is sowieso niet erg groot.
En het gaat toch ook om snelheid en efficiency? Nog niet zo lang geleden kom ik met mijn collectezakken teruglopen, ik hang ze terug en ik ga zitten… – zegt mijn collega-diaken: drie minuut twintig. Ik zeg: hoezo? Hij antwoordt: het collecteren heeft exact drie minuten en twintig seconden geduurd. Afgelopen zondag was het nog drie minuut twaalf. Ik heb hem waarschijnlijk wat glazig aangekeken. Want hij zei: hoe sneller, hoe beter… daar gaan we voor.
Trouwens, voor onze dominee kan de collecte niet lang genoeg duren. Dat zei hij laatst: voor mij kan de collecte niet lang genoeg duren; even lekker onderuit zitten en rondkijken; ’t is het eind van de dienst bijna; dus dan neem ik het ervan.
Wat ik tot nu toe gezegd heb is natuurlijk een caricatuur. Het is overdreven. Maar hoe komt het toch dat de collecte soms inderdaad een praatpauze tijdens de kerkdienst lijkt en dat het voor kerkgangers geen verschil lijkt te maken waarvoor ze geven? Dat de collecte voor diakenen niet snel genoeg kan gaan en voor de dominee niet lang genoeg kan duren?
Typering collecte
Wat is eigenlijk de collecte? De collecte is de inzameling van geld tijdens de kerkdienst. Vroeger kondigde de predikant ‘de dienst der offeranden’ aan. Die oude uitdrukking typeert de collecte als een offer – als een dankoffer. Als kinderen van God geven we aan Hem (God) iets van wat we eerst van Hem hebben gekregen. De collecte is een uiting van dankbaarheid en tegelijkertijd ook een uitbeelding van die dankbaarheid. De collecte maakt die dankbaarheid zichtbaar. Het heeft dan ook iets moois als de collecte in de (volg-)orde van de eredienst een plaats heeft in het tweede gedeelte van de kerkdienst, na het klinken van Gods Woord in lezing en verkondiging. Dat typeert de collecte inderdaad als een dankoffer.
In de (oude) kerk van de eerste eeuw werden gaven in natura meegebracht. Er werden liefdemaaltijden gehouden (in combinatie met het avondmaal), waarbij de rijken eten en drinken meenamen voor de armen. Daarom juist fulmineert Paulus tegen de wantoestanden in de gemeente van Korinte waar de rijken zich tegoed doen en de armen honger lijden (1Kor 11:21-22). Later groeide deze onderlinge hulp met haar tijd mee: niet meer gaven in natura, maar financiële gaven, bestemd voor de armen. Maar er is een samenhang tussen avondmaal en diaconie – tussen avondmaal en collecte. Daarom is de avondmaalscollecte ook een diaconiecollecte. De collecte is begonnen bij liefdemaal en avondmaal. Collecte is liefdedienst.
De collecte is een barmhartig gebaar. De collecte nodigt je uit om met je hart bij de armen te zijn (barm-hart-ig). Tijdens de collecte stop je met je hand geld in de collectezak, maar die gevende hand wordt gestuurd door je kloppende hart. Gods hart klopt voor jou – Gods hart staat open voor jou. En daarom klopt jouw hart voor God en voor je naaste, ook voor de verre naaste die arm is en voor de nabije naaste die arm is.
-Diaconaat vraagt om een collecte en de collecte maakt het financieel mogelijk om als gemeente bezig te zijn met diaconaat. De collecte maakt het financieel mogelijk om als gemeente bezig te zijn met het doen van barmhartigheid en gerechtigheid ten behoeve van hen die sociaal-maatschappelijk in nood verkeren.
Aanbevelingen
Ik doe daarom de aanbeveling dat we als diakenen ons ervoor inzetten om onze kerkelijke gemeente meer bewust te maken van wat de collecte eigenlijk is. Daarvoor is voortdurende voorlichting aan de gemeente van de kant van de diakenen noodzakelijk. En ook een eigentijdse aankondiging van concrete collecte-doelen (collecteren voor dat ene kindertehuis in Brazilië is concreter dan collecteren voor algemeen-christelijke doeleinden). Bij voorbeeld:
- Vermeld in het kerkblad en op de website van uw kerkelijke gemeente een week of twee weken van te voren waar de collecte op die en die zondag voor bestemd is. Geef uitleg over die collecte.
- Vermeld vóór en tijdens de kerkdienst op het scherm (via de beamer) waar de collecte voor is. En laat één van de diakenen de collecte tijdens de kerkdienst toelichten (niet na de voorbede, maar vóór de voorbede).
- Het is ook mogelijk om een sms te versturen naar alle telefoonnummers in een bepaald bestand. Dus geef het doel van de collecte door via een sms naar gemeenteleden die in het bestand staan. Dit is een suggestie vooral voor de toekomst, maar tegenwoordig al mogelijk.
Als we het echt willen, dan kan het anders met de collecte die meer accent in de eredienst verdient.
terug