Diaconaal Steunpunt - van en voor diakenen

ondersteuning in de wijk is ter ontlasting en niet ter vervanging van de ambtsdragers – het huisbezoek is een instrument van iedere ambtsdrager - diaconaat en pastoraat zijn verschillend, aanvullend en dienen niet gecombineerd te worden – er dient onderscheid te worden gemaakt tussen wijktaken en gemeentetaken – een combinatie van wijktaken en gemeentetaken gaat ten koste van de kwaliteit op deelgebieden – het gebruik maken van gaven uit de gemeente (contactpersonen) vraagt ook om begeleiding hiervan

‘Diaconaat in de verdrukking’

Afgelopen periode was ik (DAP) op bezoek bij een diaconie die bezig was met een bezinning op hun rol. De situatie was zo dat de gemeente werkte met een nieuwe structuur. Vergelijkbaar met het bestuursconcept, waarin ook de rol en vorm van wijken was aangepast. De rol van de ambtsdragers (ouderling en diaken) bestond hieruit dat het wijkteam in staat was om de wijken aan te sturen en te stimuleren.

Kenmerken van dit model zijn dat meer mensen, lees gaven, in de gemeente worden ingezet. Ook vrouwen een zichtbaarder rol spelen in het voorheen ambtswerk. En dat de werkdruk voor ambtsdragers beheersbaar is. Een aantal uitgangspunten waar de gemeente verder mee kan.

Zorg in de wijk
Van de diaconie werd in de nieuwe rol niet meer verwacht dat ze druk was met huisbezoeken, maar meer met beleid en aansturen van de wijkteams, i.s.m. de wijkouderling. Een wijk is onderverdeeld in een aantal miniwijken. Per miniwijk is een samenroeper (of kleine wijk-coördinator) en een pastoraal bezoeker (of PWA-er) actief. Hoewel de samenroeper in zekere zin een diaconale rol heeft is dit niet het beoogde verlengstuk van de diaken. Van de pastoraal bezoeker wordt namelijk verlangd dat die in de bezoeken zowel het pastoraat als het diaconaat behartigd. Wanneer in die gesprekken problemen naar voren komen kan in overleg of met de betreffende ambtsdrager een vervolg gesprek of traject worden ingegaan.
Al met al een structuur waar best wat voor te zeggen valt.

Diaconaal bezoek
Toch is de diaconie niet gelukkig met deze situatie. Door het ‘uitbesteden’ van de huisbezoeken is de afstand met de gemeente in de beleving wel erg groot geworden. Om daarmee te zeggen dat het ambt ‘in de verdrukking is geraakt’ gaat te ver, want er liggen mogelijkheden in overvloed om de vrijgespeelde tijd mee te vullen. Iedere diaconie zou zo’n wensenlijstje moeten hebben. Beleid maken is immers prioriteiten stellen: Wat doen we nu en wat gaan we doen als we meer tijd / gaven hebben? De wens van de diakenen is om toch vooral de huisbezoeken te blijven voeren.
Dat de diaken niet de enige diaconale bezoeker kan zijn in de gemeente spreekt voor zich, want daarvoor is de mankracht te klein. Maar de schoen wringt ook bij de gecombineerde bezoeken door de pastoraal bezoeker. Als het diaconaat al bijna te veelzijdig is voor een diaken, hoe kan een gecombineerde bezoeker dan ook nog het pastoraat erbij doen? In de praktijk zal het diaconaat vaak ondersneeuwen bij het pastoraat. Je kan van mensen niet verwachten dat ze in één gesprek twee brillen dragen, de pastorale én de diaconale.

Diaconale samenroeper
Een suggestie in deze situatie is om vooral de samenroeper te benutten als diaconale persoon in de kleine wijk. Deze samenroeper heeft een goed overzicht over de kleine wijk, komt bij de mensen binnen voor b.v. de uitnodigingen voor bijeenkomsten en het ‘lenen van gaven’. Is dus een ideaal informatiekanaal voor de diaconie. Wanneer dit helder wordt gecommuniceerd kan dit de lage frequentie van diaconale huisbezoeken compenseren. Een goede afstemming en uitwisseling met de diaken is dan wel gewenst. Ook zal in het wijkteam de afstemming met het pastoraat moeten plaatsvinden, b.v. om ook die onderwerpen op de bijeenkomst-agenda te hebben. De kleine wijk wordt daarmee meer de plek waar het onderling omzien gestalte krijgt en de diaconale gemeente zichtbaar wordt.

Diaken bij bijeenkomsten
Uiteraard is de diaken aanwezig op zo mogelijk alle bijeenkomsten van de kleine kring. Zo kent hij zijn wijk, kijkt mensen in de ogen in komt zo nu en dan of als het acuut nodig is bij de mensen thuis; diaconaal huisbezoek. Tijdens de bijeenkomsten stimuleert de diaken ‘het diaconaal gemeentezijn’. Dit kan door bijbelstudie, onderwerpsturing of door hulpmiddelen als ‘ZORGTEAM-spel’. Ook kan een toerustingscommissie worden benut om onderling diaconaat meer gestructureerd te stimuleren.

Beleidsdiaken
Nog een probleem blijft hierbij onderbelicht: de beleidsagenda van de diaconie. Gezien het voorgaande mag duidelijk zijn dat de diaken een mooie, uitdagende, maar ook intensieve rol heeft in de wijk. Het is moeilijk voor te stellen dat daarnaast ook het diaconaat op gemeenteniveau (moderamen, diaconaal platvorm, contactpersonen, diaconale thema-reeks, diaconale gemeenteavond, diaconievergaderingen voorbereiden e.d.) goed invulling kan worden gegeven. Het verdient aanbeveling om voor deze taak, afhankelijk van de gemeenteomvang, mensen vrij te stellen. Dus diakenen zonder wijktaken. Het liefst een ervaren diaken(en), zodat het gemis van wijkervaring zich niet wreekt. Overigens kan een gemeentediaken prima de rol van diaken invullen voor de overige diakenen. Ook zij hebben immers diaconale aandacht nodig.

Tot slot
Ik heb niet de illusie dat met dit artikel het laatste woord is gesproken. De praktijk in deze staat pas aan het begin. Wel hoop ik een aantal aandachtspunten te hebben geleverd die de discussies kunnen voeden. Enkele wil ik expliciet noemen:
ondersteuning in de wijk is ter ontlasting en niet ter vervanging van de ambtsdragers – het huisbezoek is een instrument van iedere ambtsdrager - diaconaat en pastoraat zijn verschillend, aanvullend en dienen niet gecombineerd te worden – er dient onderscheid te worden gemaakt tussen wijktaken en gemeentetaken – een combinatie van wijktaken en gemeentetaken gaat ten koste van de kwaliteit op deelgebieden – het gebruik maken van gaven uit de gemeente (contactpersonen) vraagt ook om begeleiding hiervan.

Ervaringen op dit gebied zijn uiteraard van harte welkom. Stuur een mail of verrijk het DS-forum op dit punt.
terug