Diaconaal Steunpunt - van en voor diakenen

Mevrouw van Velthooven uit Hoogeveen leeft alleen van haar AOW. ,,Als je moet rondkomen van alleen AOW, is iedere dag belangrijk om mee te tellen. Zo weet ik of er aan het einde van de maand geld is om brood te kopen.''

Klagen is beneden haar waardigheid. Haar hand ophouden weigert ze. Ze stemt in om te praten over hoe ze rondkomt van alleen een AOW, maar onder voorwaarde. Een zielig verhaal wil ze niet. Het moet gaan over recht, rechtvaardigheid en gerechtigheid. Over de rol van kerk en politiek. Dat haar geloof haar behoedt voor wrokgevoelens, neemt niet weg dat ze haar buik vol heeft van bevoogdende diaconieën, controlerende sociale diensten en manipulerende politieke partijen. Die stelt ze aan de kaak, als lid van de landelijke werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.

Het is koud in de Hoogeveense tussenwoning van mevrouw Van Velthooven-Olde (72). De vitrages zitten potdicht. Waar de meeste Nederlandse vensterbanken aandoen als designetalages, valt er hier geen plantje te bekennen. ,,Ik doe de kachel aan'', zegt ze. ,,Je hebt het koud. Zelf heb ik daar geen last van. Op kou kun je je kleden.''

Mevrouw Van Velthooven leeft alleen van haar AOW. Hoewel haar man en zij al op jonge leeftijd begonnen met werken, bouwden ze geen pensioen op. ,,Dat was er niet toen wij begonnen met werken, net na de Tweede Wereldoorlog. De inzet was toen om te helpen het land op te bouwen.''

Vaste lasten
Iedere maand komt er bij haar 886 euro binnen. De helft ervan gaat naar de vaste lasten. De rest verdeelt ze in porties van vier weken en twee dagen, omdat drie maanden dertien weken telt. ,,Als je moet rondkomen van alleen AOW, is iedere dag belangrijk om mee te tellen. Zo weet ik of er aan het einde van de maand geld is om brood te kopen.''

Het vakantiegeld bestemt Van Velthooven voor onbetaalde rekeningen, ,,soms een paar nieuwe schoenen of zo. Al jaren ben ik niet op vakantie geweest. Daar lig ik niet wakker van. Ik ben het niet gewend. Ik ben blij dat ik in de jaren dertig van de vorige eeuw ben opgevoed. Het was crisistijd. Ik leerde van mijn moeder hoe we moesten omgaan met weinig. Ik leef weken op alleen brood met een lik boter. Daar ga je niet dood aan.''

Verpaupering
,,Er zijn veel dingen die ik niet kan doen. Dat is geen ramp, wel irritant. Ook ik wil naar de verjaardag van mijn kleinkinderen. Maar dat retourtje nekt me. Ik zet alle zeilen bij om niet rood te staan aan het einde van de maand. Dat lukt aardig, hoewel ik niets overhoud. Na twee jaar AOW treedt de verpaupering op. Vervanging van een kapotte stoel of lampenkap kan niet. Onrechtvaardig, als je beseft dat het - mede dankzij de huidige 65-plusgeneratie - nu goed gaat in Nederland.''

Bevoogding
Waar ze boos om wordt, is de bevoogding van diaconieën. Met de Kerst wilde weer iemand langskomen met een pakketje. ,,Ik weiger dat. Het pakket komt in de plaats van de honderd gulden die wij vroeger kregen. De kerk is hiervan afgestapt, omdat ze merkten dat het geld niet goed werd besteed. Sindsdien wil ik niet meer van gunsten leven. Mensen oordelen al als er een fles wijn op tafel staat, of een pakje sigaretten in de kamer ligt.''

,,Daarbij, waar blijft het principe van eerlijk delen, zoals dat in de eerste christengemeente gebeurde? En, waren het niet de profeten in de Bijbel die fulmineerden tegen sociaal onrecht? Zegt Christus zelf niet recht te doen aan armen en verdrukten? Eerlijk gezegd heb ik nog nooit een preek gehoord over het recht van de armen in de eigen gemeente. Hoe spiritueel zijn we als kerken als we niet op de bres staan voor de eigen armen in kerk en samenleving?''

Schaamte
Van Velthooven maakt geen gebruik van gemeenteregelingen, zoals bijzondere bijstand. ,,Ik weet dat ik niet de enige ben. Mensen van mijn leeftijd willen koste wat het kost zelfstandig blijven. Wanneer ik iets zou vragen aan de sociale dienst, moet ik alles verantwoorden. Ik ken gemeenten waar ambtenaren mensen thuis opzoeken om te kijken of er waardevolle spullen zijn. Ik werd gebeld door een oude, zieke dame. Ze had een nieuwe matras nodig. Voor het eerst stapte ze naar haar gemeente om hulp. Vergis je niet wat hiervan de impact is. Haar verzoek werd geweigerd. Ze moest eerst maar haar dure ring verkopen, een erfstuk. Die zou vast wel wat geld opleveren om de matras te kunnen bekostigen. In zo'n samenleving leven we dus.''

Een ander voorbeeld betreft een vrouw die haar versleten vloerbedekking wil vervangen. Ze gaat op zoek en ontdekt een restant dat weliswaar niet helemaal haar kleur is, maar wel goedkoop. Aan de sociale dienst vroeg ze of zij financieel geholpen kon worden. De ambtenaar besloot een paar honderd euro minder te geven en haar door te verwijzen naar een adres waarmee de sociale dienst een contract had afgesloten. Besef je hoe dit de waardigheid van mensen aantast?''

Voedselbanken
Volgens Van Velthooven laat de landelijke politiek het armoedevraagstuk liggen. ,,Waarom de bijzondere bijstand niet verdelen over de mensen die het nodig hebben, in plaats van oppotten? Waarom geen uniforme regeling voor de bijzondere bijstand? Nu verschilt dat per gemeente.'' Daarbij verwijt ze 'Den Haag' dat de mens is verdwenen in de politiek. ,,In onze samenleving leef je niet meer samen, maar je wordt ingedeeld in groepen: de groep bijstand, de groep AOW'ers, de groep WAO'ers, etc. Voedselbanken worden aangemerkt als mooie initiatieven, want dat is zorg voor elkaar. Ze moeten zich schamen.''

Onlangs belde er iemand van een telefoonmaatschappij. ,,Of ik een goedkoop abonnement wilde nemen. Het meisje aan de andere kant van de lijn legde uit dat het abonnement automatisch wordt afgeschreven en dat het zo goedkoop is dat ik het niet eens zou merken. Ik legde uit er geen behoefte aan te hebben en dat ik elk bedrag zeker zou merken in mijn portemonnee, omdat ik moet rondkomen van een AOW. Het meisje antwoordde: 'jullie ouderen klagen ook altijd. Weet u eigenlijk wel wie uw AOW betaalt?' Op zo'n moment doe ik er het zwijgen toe.''

Vijftig jaar AOW
De Algemene Ouderdoms Wet regelt het collectieve basispensioen in Nederland.
De wet werd in 1956, voorgesteld door het ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid, J.G. Suurhoff, de minister van Financiën Johan van de Kieft, de staatssecretaris van Financiën Van den Berge en de minister van Binnenlandse Zaken Louis Beel. Allen waren lid van het kabinet van premier Willem Drees. In 1957 werd de wet ingevoerd.
De AOW is voor iedereen gelijk en iedere Nederlander heeft er recht op. De voorwaarde is wel dat iemand tussen zijn vijftiende en 65e jaar in Nederland heeft gewoond. In geval van buitenlands verblijf wordt er een korting toegepast.
De uitkering voor alleenstaanden is netto 886,58.
De vakantie-uitkering bedraagt bruto 53,15 euro per maand.
Voor gehuwden of mensen die een gezamenlijke huishouding voeren en beiden 65 of ouder jaar zijn, is de uitkering 1217 euro per maand. Vakantiegeld (75,94 bruto per maand).

[Originele ND artikel] terug