Diaconaal Steunpunt - van en voor diakenen

Het inspirerende van de Micha Campagne is dat deze een geestelijke verdieping geeft aan de millenniumdoelen van de VN. Christenen beseffen dat Gods hart open staat voor armen. Daarom is het goed mee te doen aan de Micha Campagne en de Micha Zondag. Als christen. Als christelijke kerk. Als christelijke organisatie.

door Peter van de Kamp

De Micha Campagne roept christenen in Nederland op hun verantwoordelijkheid te nemen voor de armoede in de wereld, veraf en dichtbij. Deze campagne hoort bij de internationale Micah Challenge, die aansluit bij afspraken gemaakt over de ontwikkeling van de arme landen vóór het jaar 2015. Deze zogeheten millenniumdoelen bevatten onder meer een halvering van het aantal mensen dat in extreme armoede leeft en vermindering van de kindersterfte met tweederde ten opzichte van het niveau in 1990.

Deze doelstellingen laten de nood in de wereldsamenleving overduidelijk zien. Nog altijd moeten 1,2 miljard mensen zien rond te komen van minder dan een dollar per dag. Hoe moet de kerk zich opstellen tegenover deze problematiek? De kerk is immers kerk in een wereld die wordt ontluisterd door armoede.

Het is niet uitgesloten dat je vanavond op televisie beelden ziet van stervende kinderen ergens in Afrika. Zij sterven omdat ze geen eten en drinken krijgen. Een gebrek dat hoort bij diepe, structurele armoede. In de afgelopen jaren is het percentage armen in de wereld weliswaar gedaald, maar het aantal armen is toegenomen. En achter die cijfers gaan concrete mensen schuil. Armoede heeft een gezicht, hoewel juist arme mensen vaak weinig gelegenheid krijgen om hun gezicht te laten zien op de plaatsen waar de beslissingen vallen.

Bescherming
In de Bijbel biedt God een opvallende bescherming aan de armen. Zij hebben recht op hulp. Door omstandigheden neergedrukt worden en niet meetellen, betekenen blijkbaar daar een stap terug op de weg van de door God gegeven vrijheid. Geen wonder dat armoede die het gevolg is van onderdrukking en uitbuiting, protesten van de profeten uitlokt. Juist deze relatie tussen onrechtmatige rijkdom en armoede is een kritische noot in de Bijbel die blijvende aandacht verdient.

Daarbij vormen weduwen en wezen een aparte categorie. In het verlengde hiervan is de houding van de arme die zijn lege hand ophoudt, een beeld geworden van de positie van de geknakte mens die het van God verwacht. 'Arm' en 'armoede' betekenen in de Bijbel daarom meer dan alleen materiële armoede.

Het Nieuwe Testament noemt Christus de Heer die 'arm is geworden, terwijl Hij rijk was'. In Hem heeft God laten zien dat het recht van armen op bescherming geen leeg gebaar is. Christus' overwinning op de dood is de garantie voor de komst van Gods nieuwe wereld. Dat perspectief is een blijvende aansporing voor de kerk van Christus om armoede te bestrijden en aandacht te hebben voor de periferie van de samenleving.

Diaconaat
De dienst (diakonia) van de kerk omvat alle werkzaamheden ten behoeve van het evangelie en van de gemeente, en daarmee 'ten behoeve van' God. De Bijbel spreekt over de dienst van de verkondiging en over de dienst van de verzoening. Maar ook over de dienst van vrouwen aan Jezus en de dienst van Paulus aan de heiligen. In deze dienst stelt de kerk zich metterdaad beschikbaar door het evangelie van God in woord en daad door te geven. Zo gaat zij in het voetspoor van Christus. Zoals Hij gezonden was, zo is ook zij gezonden.

Uiteraard zijn deze algemene diakonia en het specifieke diaconaat van de kerk nauw met elkaar verbonden. Juist in de zorg voor sociaal-maatschappelijke nood komt dat uit: barmhartigheid uit zich in liefdevol hulpbetoon en gerechtigheid in het bevorderen van het welzijn van de naaste en het bestrijden van onrecht.

Diaconaat is daarom de helpende daad die door de kerk van Christus gevoegd wordt bij het Woord van haar Heer. Dit hulpbetoon in de naam van Christus kan daarom niet opgesloten blijven binnen de kerk, maar moet ook in de samenleving zichtbaar worden.

Kerk en wereld
Wat betekent beschikbaarheid voor de naaste als die arm is? Wat betekent gezonden zijn in de wereld als die verdeeld is in een rijk noordelijk en een arm zuidelijk halfrond? In de tweede helft van de twintigste eeuw was de confrontatie van de kerk met armoede nogal heftig van karakter. Het verschil tussen de arme en de rijke landen werd groter. De armoede kwam nadrukkelijker onder de aandacht. Bovendien werd armoede in christelijke kringen een theologische toetssteen. De kerk moest zich positief over armoede uitlaten, want God staat aan de kant van de armen, zo werd gezegd.

Wat mij betreft is dit een eenzijdige en te exclusieve verwoording van het door God gegeven en gegarandeerde recht van arme mensen op bescherming en hulp. Jezus identificeerde zich niet exclusief met een bepaalde groep mensen. Hij kwam om de wil van zijn Vader te doen. Hij kwam om zondaars te roepen en dat zijn niet alleen de armen en de maatschappelijk misdeelden.

De apostolische aansporing tot 'liefde jegens allen' past daar beter bij dan het concept 'kerk van de armen'. Als de kerk die liefde in praktijk brengt, kan het nodig zijn voorrang te geven aan de nood van de armen. Gods liefde geldt immers zeker de armen.

Open ogen
Daarvoor is het allereerst nodig dat je de armoede toelaat in je eigen leven. Wie overvloed heeft, wil vaak niets weten van armoede. Daarom heb je open ogen nodig. Je hebt ook nodig dat je je eigen vertrouwde plek achterlaat en te voorschijn komt. Want armoede heeft altijd te maken met de plek in de maatschappij waar mensen zijn beland. Verder moet je los kunnen laten wat je bezit. De zorgen voor morgen mogen ons niet verhinderen om vandaag barmhartigheid te laten zien. Wij hebben het gelovige vertrouwen nodig dat de zorgen van morgen in de handen van onze hemelse Vader legt.

In Gods nieuwe wereld zal geen armoede meer zijn. Zolang die nieuwe wereld er nog niet is, 'zullen armen nooit in het land ontbreken'. Die Bijbelse constatering laat zien dat de kerk alert moet blijven op haar taak. Zolang er armen zijn, blijft die taak bestaan.

Het inspirerende van de Micha Campagne is dat deze 'actie' een geestelijke verdieping geeft aan de millenniumdoelen. Christenen beseffen dat Gods hart open staat voor armen, in de naam van Christus. Ik pleit er daarom voor om mee te doen aan de Micha Campagne en de Micha Zondag. Meedoen als christen, als christelijke kerk, als christelijke organisatie. Meedoen in alle nuchterheid. Acht millenniumdoelen in 2015 kunnen het effect krijgen van onhaalbare, idealistische denkbeelden voor Verweggistan. Maar meedoen met Micha begint vandaag, op de hoek van de straat.


Dr. P.W. van de Kamp is docent Praktische Theologie aan de Theologische Universiteit in Kampen (Broederweg). Een uitgebreidere versie van zijn artikel is ook verschenen in het blad 'Dienst'.
terug